Wstęp
Gurbanguly Berdimuhamedow, urodzony 29 czerwca 1957 roku w Babarapie w Turkmenistanie, to postać, która na trwałe wpisała się w historię tego kraju. Jako lekarz dentysta i polityk, przez wiele lat pełnił kluczowe role w rządzie, a szczególnie od momentu objęcia stanowiska prezydenta w grudniu 2006 roku. Jego kadencja jako głowy państwa trwała do marca 2022 roku, co czyni go jednym z najdłużej urzędujących przywódców w regionie. Artykuł ten przybliża życie i karierę Berdimuhamedowa, jego osiągnięcia oraz kontrowersje związane z jego rządami.
Edukacja i początki kariery
Gurbanguly Berdimuhamedow ukończył Turkmeński Państwowy Instytut Medyczny w 1979 roku, gdzie nabył tytuł lekarza dentysty. Po zakończeniu studiów rozpoczął pracę w swoim zawodzie, a następnie kontynuował edukację na studiach magisterskich w Moskwie. Jego kariera polityczna rozpoczęła się w 1995 roku, kiedy to został dyrektorem centrum dentystycznego przy Ministerstwie Zdrowia i Przemysłu Medycznego. Wkrótce potem, w 1997 roku, objął stanowisko ministra zdrowia, co otworzyło mu drzwi do dalszej kariery politycznej.
Jako minister zdrowia, nadzorował kontrowersyjną reformę systemu ochrony zdrowia, zaproponowaną przez ówczesnego prezydenta Saparmyrata Nyýazowa. Reforma ta zakładała m.in. likwidację szpitali poza stolicą oraz zwolnienia wielu pracowników służby zdrowia. Te działania były krytykowane zarówno w kraju, jak i za granicą.
Przejęcie władzy po śmierci Nyýazowa
Po niespodziewanej śmierci Nyýazowa 21 grudnia 2006 roku, Berdimuhamedow został mianowany pełniącym obowiązki prezydenta przez Radę Bezpieczeństwa Narodowego. Choć zgodnie z procedurą to przewodniczący parlamentu powinien był przejąć władzę, jego rywal został aresztowany pod zarzutami korupcji i nadużyć. Wkrótce po przejęciu władzy, Berdimuhamedow ogłosił datę wyborów prezydenckich na 11 lutego 2007 roku.
Wybory te zostały uznane za fasadowe; wszyscy konkurenci Berdimuhamedowa byli związani z rządzącą Partią Demokratyczną Turkmenistanu. Zgodnie z oficjalnymi wynikami, zdobył on ponad 89% głosów przy frekwencji wynoszącej 95%. Jego zaprzysiężenie miało miejsce 14 lutego 2007 roku.
Prezydentura
Pierwsza kadencja (2007–2012)
W trakcie swojej pierwszej kadencji Berdimuhamedow podjął kroki mające na celu stopniowe oddalenie się od kultu osobowości swojego poprzednika. W kwietniu 2007 roku udał się na pielgrzymkę do Mekki oraz spotkał się z królem Arabii Saudyjskiej. Jego wizyty zagraniczne miały na celu umocnienie pozycji Turkmenistanu na arenie międzynarodowej.
Berdimuhamedow zainicjował także reformy wewnętrzne: zniósł kontrowersyjne prawo prezydenta do nadawania nazw miastom i obiektom geograficznym oraz reaktywował Turkmeńską Akademię Nauk. Wprowadził również nową konstytucję we wrześniu 2008 roku, która ograniczała władzę prezydenta oraz zmieniała strukturę parlamentu.
Druga kadencja (2012–2017)
W wyborach prezydenckich w lutym 2012 roku Berdimuhamedow uzyskał imponujący wynik – 97,14% głosów. W tym czasie zainicjował tworzenie drugiej legalnej partii politycznej, co stanowiło krok ku większej pluralizmowi politycznemu. W grudniu 2013 roku odbyły się pierwsze wielopartyjne wybory parlamentarne, które również wzbudziły kontrowersje i krytykę ze strony organizacji praw człowieka.
Mimo tych reform prezydent coraz bardziej akcentował swój kult osobisty; przyjął tytuł „Arkadaga” (Protektora) oraz odsłonił pomnik konny swojego autorstwa w Aszchabadzie.
Trzecia kadencja (2017–2022)
Kolejne wybory prezydenckie miały miejsce w lutym 2017 roku. Dzięki zmianom w konstytucji Gurbanguly Berdimuhamedow mógł ubiegać się o kolejne kadencje bez ograniczeń wiekowych. Wynik wyborów wyniósł 97,7%, co ponownie wzbudziło kontrowersje dotyczące transparentności procesu wyborczego.
W styczniu 2018 roku prezydent ogłosił zakaz posiadania czarnych samochodów oraz prowadzenia ich przez kobiety – decyzje te były szeroko komentowane zarówno w Turkmenistanie, jak i poza jego granicami.
Zakończenie
W lutym 2022 roku Gurbanguly Berdimuhamedow ogłosił zamiar ustąpienia ze stanowiska na rzecz młodszego pokolenia polityków. W wyniku przedterminowych wyborów prezydenckich władzę przejął jego syn Serdar Berdimuhamedow. Po ponad piętnastu latach rządzenia, era Berdimuhamedowa dobiegła końca.
Jego dziedzictwo jest mieszane: z jednej strony zainicjował pewne reformy polityczne i społeczne, które mogłyby wskazywać na chęć modernizacji kraju; z drugiej strony jego rządy charakteryzowały się autorytaryzmem i ograniczeniem wolności obywatelskich. W przyszłości historia Turkmenistanu będzie musiała ocenić jego wpływ na kraj oraz kierunek rozwoju politycznego i społecznego tej republiki.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).